O Centro Integrado de FP de Cantería de Galicia combina tradición e novas tecnoloxías para asegurar a substitución xeracional no traballo da pedra, con saídas laborais que van desde a restauración de monumentos ata a escultura contemporánea
O oficio de canteiro forma parte inseparable tanto da historia como da paisaxe galega. Como lembra David Alvariño, director do CIFP de Cantería de Galicia, “o granito, a cantería e Galicia son unha historia conxunta”. Desde igrexas ata pazos, pasando por cruceiros e muros, as pegadas dos canteiros están presentes en cada pequeno recuncho, por ínfimo que poida parecer. Mesmo, conta, moitos deixaban a súa marca persoal nas pedras ou escondían figuras irónicas nos templos que construían.
A Escola de Canteiros naceu o 15 de xaneiro de 1979 no mosteiro de Poio cun obxectivo claro: conservar e transmitir un oficio nobre e tradicional. Tras pasar pola Deputación de Pontevedra, en 2023 integrouse na Xunta, e un ano despois converteuse oficialmente no Centro Integrado de Formación Profesional de Cantería de Galicia, consolidando así o seu papel de referencia.
Unha formación única en España
O centro, como é evidente, ensina cantería, pero non é o único dentro da súa oferta. Ofrece ciclos de construción, obra civil e proxectos de edificación, pero destaca por un itinerario único en España: o ciclo medio de pedra natural de alta especialización en cantería, de tres anos de duración. Este combina formación técnica con módulos artísticos de deseño, e proporciona unha dobre titulación: técnico en pedra natural e técnico en artes plásticas e deseño en reproducións artísticas en pedra.
O perfil do alumnado é diverso. Mozos, persoas en reconversión laboral e mesmo estranxeiros que chegan atraídos por un sector con alta empregabilidade e salarios competitivos. “A miña preocupación é que algúns alumnos entran no mercado antes de terminar os estudos”, admite Alvariño, lembrando que recentemente varios incorporáronse á Sacra Familia en Barcelona ou ao Hostal dos Reis Católicos en Santiago.
Tecnoloxía e tradición da man
O oficio, do mesmo xeito que moito outros, evolucionou e hoxe conviven a sabedoría de outrora coas máquinas máis avanzadas. En Galicia, empresas punteiras empregan maquinaria de control numérico capaz de desbastar bloques de pedra con precisión milimétrica. Con todo, o toque final segue procedendo directamente das mans dos profesionais. “O retoque fano os canteiros para lograr acabados idénticos en restauracións ou pezas de catedrais”, subliña o director.
Por iso é polo que a formación combine a aprendizaxe de técnicas tradicionais –corte, tratamento e elaboración da pedra– con competencias en deseño dixital e mecanizado, garantindo profesionais completos e versátiles.
A paixón que se transmite
O centro, en palabras de Alvariño, convértese nun espazo onde o visitante acaba “namorándose do oficio”. Os proxectos realizados polos alumnos son boa mostra diso: desde a réplica exacta dun cruceiro histórico ata un relevo do Guernica tallado en granito e mármore. Obras que reflicten que a arte da pedra non só é cousa do pasado.
A experiencia dun escultor
Quen mellor o sabe é Fran Castro, exalumno da escola e hoxe escultor con taller propio en Poio. “Ao principio foi duro, mesmo pensei en deixalo varias veces. Pero aos poucos foime enganchando e acabou sendo imposible abandonalo”, confesa. A súa etapa na Escola alongouse máis dunha década entre formación, bolsas e traballo, e foi decisiva na súa vida profesional.
Castro deixou a súa firma en monumentos repartidos por toda Galicia: o do Salmón na Estrada, as Leiteiras de Mos ou a Virxe do Carmen en Poio e Vilanova. Tamén traballou en Estados Unidos, na restauración do Capitolio e do cemiterio de Arlington, onde recibiu dous premios de excelencia en preservación histórica, representando da mellor forma á súa terra.
Esculpir futuro en pedra
Hoxe, Fran combina encargos públicos e privados con proxectos máis persoais, como unha escultura da deusa celta Dana que simboliza a esperanza a través dos nenos. Para el, o oficio non está en extinción, senón que segue tendo percorrido. “Mentres haxa xente nova con ganas e escolas como a de Poio, a cantería seguirá viva. A clave é unir tradición e modernidade: aproveitar a tecnoloxía sen perder a esencia manual”, comenta.
Un legado que permanece
A cantería, lembra Fran, cumpre un papel esencial na conservación do patrimonio. “Sen canteiros non se poderían restaurar nin conservar moito edificios e monumentos que forman parte da nosa historia”, afirma. Ademais, subliña que o aprendido na escola séguelle acompañando cada día: escuadrar, resaltar, desempeñar, manexar ferramentas… Son as bases que sosteñen calquera escultura ou restauración.
Con todo, o CIFP de Cantería de Galicia mira o futuro con optimismo. Os seus responsables traballan para consolidar o oficio e asegurar unha substitución xeracional que combine arte, técnica e paixón. E testemuños como o de Fran Castro confirman que, en Galicia, a pedra segue tendo voz propia, firme e, se todo segue o seu curso, duradeira.